Bir dizi filmdeki kurgusal anlatı nedeniyle, aile dizimi terapisi, Türkiye’nin değişik kesimlerinin radarına takılmış durumda. Konuyu bilmeyip filmi izleyenler, aile diziminin bilimsel olduğunu düşünürken; psikoloji camiasında aile diziminin bilimsel olduğunu söyleyenlerle şarlatanlık olduğunu söyleyenler arasında bir ayrılık var. Türkçe kaynaklarda, aile dizimi genellikle bilimsel sayılırken, İngilizce kaynaklarda onun şarlatanlık olduğu yönünde görüşlere rastlıyoruz. Gözden kaçan ise, aile dizimi konusundaki bilimsel kaynakların ne dediği… Bu yazıda, aile dizimine ilişkin bilimsel kaynakları ve ikincil kaynakları derleyip değerlendiriyoruz.
Öncelikle, bilmeliyiz ki, aile dizimi terapisi konusunda çok az bilimsel kaynak var. Bu nedenle, ortak bir görüş, kanıtların yetersiz olduğu yönünde. Aile dizimini konu alan makalelerin çok çok az atıf almış olması da dikkat çekiyor.
(… Yer darlığından burayı kestik.)
Bir kaynak, aile dizimi terapisinin etkili olduğuna ilişkin kanıt olmadığını ileri sürüyor. Aynı kaynak, bu uygulamaya ilişkin eleştirileri şöyle sıralıyor:
- Kurucunun ataerkil bakış açısı eleştiriliyor.
- Kurucuya göre, eşcinsellik bir hastalık ve aile dizimi terapisiyle tedavi edilebilir.
- Kimi kaynaklar, aile dizimi terapisi nedeniyle rahatsızlanan hastalardan söz ediyor.
- Kurucusu, ensesti, taciz edilenin taciz edene bu deneyim için teşekkür etmesiyle çözeceğini ileri sürüyor.
- Kurucu, savaş suçlularını “onlar emirlere uydu” diyerek aklıyor.
- Kurucu, Yahudi düşmanı.
Bir başka kaynak, aile dizimini kurbanları yeniden travmatize eden bir sahte bilim olarak adlandırıyor. Brezilya’da aile dizimi, yargı sisteminin bir parçası. Yazarlar, kurucunun bir Katolik rahip olmasına dikkat çekerek, aile dizimi terapisini Orta Çağ’dan kalma bir ataerki ideolojisi olarak adlandırıyor. Bu metin, aile dizimi terapisiyle ilgili en kapsamlı eleştirileri derlemiş.
Sonuç:
Aile dizimi bir kere bir terapi olmaktan uzak; çünkü klinik bozuklukları olan katılımcılarda etkili olduğuna ilişkin herhangi bir kanıt yok. Elde çok az çalışma var. Kanıtlar yetersiz ve kalite olarak düşük. Aile diziminin ardında yatan kuram sorunlu. Ataerki, kadın ve eşcinsel düşmanlığı, savaş suçlularının aklanması gibi eleştiriler dikkate alınmalı. Şimdiki sürümüyle, aile dizimi terapisi bilimsel olmaktan uzak.